Nieme świadectwa. Obóz Auschwitz na fotografiach

Publikacja szczegółowo omawia genezę, funkcję oraz znaczenie około 400 zdjęć powstałych głównie w latach 1942–1943 w ramach działalności Centralnego Zarządu Budowlanego SS i Policji Auschwitz (Zentralbauleitung), a także okoliczności ich zachowania i powojennego wykorzystania jako materiału dowodowego.

Autorzy publikacji rekonstruują system obozowej fotografii, wskazując, że mimo formalnego zakazu fotografowania obowiązującego esesmanów, w KL Auschwitz działały wyspecjalizowane jednostki uprawnione do wykonywania zdjęć. Kluczową rolę odgrywała obozowa służba rozpoznawcza (Erkennungsdienst), dokumentująca m.in. więźniów, transporty, selekcje, egzekucje oraz eksperymenty pseudomedyczne. Równolegle funkcjonowała pracownia fotograficzna podporządkowana Zentralbauleitung, której zadaniem było dokumentowanie postępów robót budowlanych na terenie obozu i w Birkenau.

Szczególne miejsce w publikacji zajmuje historia polskich więźniów Ludwika Lawina i Tadeusza Kubiaka, którzy – pracując przymusowo w obozowej pracowni fotograficznej – podjęli ryzyko potajemnego skopiowania i ukrycia części zdjęć. Wybrane przez nich fotografie, przedstawiające m.in. budowę krematoriów i komór gazowych oraz ciężką pracę więźniów, zostały zakopane na terenie obozu, a po wojnie wydobyte i zabezpieczone. Materiały te odegrały istotną rolę w powojennych śledztwach i procesach zbrodniarzy nazistowskich, w tym w procesie Rudolfa Hössa.

Autorzy podkreślają wyjątkową wartość omawianych fotografii. Choć pierwotnie miały one charakter technicznej dokumentacji budowlanej, dziś stanowią jedno z najważniejszych wizualnych źródeł do badań nad funkcjonowaniem KL Auschwitz, warunkami pracy i życia więźniów oraz materialnymi śladami procesu zagłady Żydów.